Terug naar hoofdinhoud
Cartoon over politici die overal overheen smilen

De achterkant van 100 dagen in de gehandicaptenzorg

“Standaardisatie en protocollering zijn de vijanden van een goed bestaan.”

Kijken naar ‘100 dagen in de gehandicaptenzorg’ van de VPRO was ongemakkelijk. Mensen met een beperking kunnen alle aandacht gebruiken. Maar wat heeft in hemelsnaam 's Heerenloo bezield om juist deze kwetsbare mensen zo ‘in de etalage te zetten’?

Ook de reacties uit het veld zijn verontrustend. Veel 'lof' en termen als 'indrukwekkend', 'ontroerend' en 'moedig'.  Hoe kan het dat zoveel mensen deze weergave omarmen?  Wat in ‘100 dagen’ met de persoonlijke integriteit van bewoners gebeurd was 20 jaar geleden ondenkbaar. Voor het digitaliserings- en domotica tijdperk kreeg ik, op ethische gronden, nog niet eens toestemming voor een weekje wonen op een leefgroep. Was dat dan anders of ‘is mijn beurt gewoon voorbij’?

Menswaardigheid

Ik mis menswaardigheid in'100 dagen'. Bewoners staan figuurlijk in hun blootje en je ziet ze kijken naar de camera ‘achter’ -wie hou je voor de gek stagiair- Nicolaas. Hoezo is dit het ‘echte verhaal’ zoals de bestuurder roept? Het weinige normale wat ik zag waren de ‘oude rotten’; de begeleiders die niet alleen functioneerden via handelingsplannen. De anderen stonden vooral 'aan' als robots met een planning en ‘to- do- lijsten’. Ik zag nauwelijks meedoen laat staan iets wat op een relatie leek. En altijd maar weer die focus op zelfverdediging en ‘effectief fixeren’..

Normaal

Warm werd ik wel van de families, het echte sociale netwerk van bewoners. Daar was liefde van een vader die zijn zoon, door verkeerde psychofarmaca, eerder zag invalideren, en zijn vrouw die wél trouw verhaaltjes voorlas. En de trotse vader die, door het regiem heen, de (veer)kracht van zijn zoon bleef zien en de intimiteit van oma en haar kleindochter ‘die niet gek was en alles zag’.

 Abnormaal

Was het ook niet de abnormaliteit die ‘emotionele thermometer’ Veul opbrak? Moedige man trouwens, om zo met zijn billen bloot te gaan,  al hielp het niet dat hij alsmaar bleef praten. Zijn angst, waarmee de serie startte, maakte de abnormale situatie om hem heen onvermijdelijk en de begeleiding ongeveer heroïsch. Ook in de media commentaren,‘100 dagen’ is massaal bekeken, ontbreekt bewustzijn van de omgeving.  Commentaren wijzen eerder in de richting van dooddoeners als ‘het leven blijft ongewis’, zoals in de serie. Het legt alle problemen neer bij kwetsbare bewoners in een omgeving waarin normaal menselijk contact nauwelijks mogelijk is.

Onwetendheid

De trots van eerder genoemde bestuurder illustreert het gebrek aan zorgkennis bij managers en beleidsmakers. Niet onlogisch dat Gerhard van Cappellen en Matthijs Heijstek in de Volkskrant van 13 oktober jl.100 dagen stage voor managers voorstellen. Aanleiding is het enorme verloop van begeleiding en hun gebrek aan zeggenschap. Het kan een belangrijke stap om de regie weer terug te geven aan de mensen  in de zorg. Tegelijkertijd is bij managers, naast kennis, ook eerder genoemd bewustzijn nodig dat het systeem achter deze zeer kostbare 'meerzorg' ook het perverse eindstation is van doorgeschoten organisatorisch wantrouwen en medicalisering.

Anders

Met ‘100 dagen’ is het romantische beeld van de gehandicaptenzorg als lieve-, ontwapenende-, en wat mij betreft  apolitieke-, wereld aan diggelen. Misschien is het een reden waarom zoveel mensen, ook binnen de gehandicaptenzorg, nu zo enthousiast zijn. Ik maak momenteel een postcastserie  over het project WAVE. Dat introduceert, juist binnen situaties als die van '100 dagen', ‘outsiders’ om weer wat normaliteit naar binnen te brengen. De schaal is bescheiden maar het lijkt dat een aantal bewoners er beter van worden. Hopelijk wordt ‘100 dagen’ meer dan de noodkreet van een systeem waarbinnen menselijke waardigheid, stukje bij beetje, steeds verder door het ijs zakt.